Mijn Superkracht.nl

11
08
2014

Een "mooi" begin voor Max

Over groepsvorming in de klas

Afgelopen weekend zat ik voor de buis en het programma “Ik vertrek” was ervoor. Ondanks dat ik een behoorlijk positief ingesteld persoon ben, kan ik er stiekem ook weleens van genieten als er van alles misgaat. En dat zien we soms voorbij komen in dit programma. Dus ik zat er al helemaal klaar voor, compleet met chips en cola. Misschien moet er ik even bij vertellen dat ik nog helemaal in de “werk-modus” stond, de dag ervoor had ik mijn laatste werkdag gehad als jeugdhulpverlener in het onderwijs en daarnaast was ik nog volop trainingen voor na de zomervakantie aan het voorbereiden. O.a. een training over groepsvorming in de klas.

De uitzending ging over Paul en Helene die hun leventje in Nederland gingen verruilen voor een toekomst op Curaçao. Eerlijk is eerlijk: ze hadden het goed voorbereid en er ging weinig mis. OK, een Nederlandse buurvrouw die er niet zo goed tegen kon dat de toekomstige gasten van Paul en Helene in hun blootje bij het zwembad liggen. Maar daar komt deze mevrouw wel overheen. Nee, Paul en Helene hadden de zaakjes goed voor elkaar. Daar ging mijn avondje genieten!

Maar toen, toen ging het toch mis. Want zoon Max van 16 jaar moest naar school.

Ik schrok ervan en dacht “Arme Max”. Wat een onveilig begin voor Max! Hij mag zich in vier hele zinnen voorstellen en vervolgens begint de docent over de toetsweek. Waarna deze er nog aan toe voegt dat Max mag doen alsof hij al weken in de klas zit. Poeh poeh! Maar hoe moet je doen alsof je al weten in een klas zit als je niet eens weet hoe je klasgenoten heten? Als je niet weet hoe goed de andere leerlingen elkaar al kennen? Als je geen vragen kunt stellen aan je klasgenoten? Als…

Als er een nieuwe groep geformeerd wordt (en dat is ook het geval als er een nieuwe leerling in de klas komt), is het belangrijk dat de docent hier actief mee aan de slag gaat. Een klas is geen groep, het moet een groep worden. Er zijn nog geen gezamenlijke doelen, er is nog geen direct contact, de rollen moeten duidelijk worden. De rol van de docent is erg belangrijk, als deze niet bedacht is op processen kan een leerling (of meerderen) zich gaan profileren als informele leider van de klas. Een informele leider met slechte bedoelingen (probleemgedrag) zal gezag van de docent ondermijnen door eigen, informele normen te formuleren. Als die normen door de groep worden overgenomen, heeft de formele leider (docent) weinig invloed.

Groepsvorming verloopt altijd volgens een bepaald proces en heeft bepaalde tijd nodig. Als een groep aan het begin van het schooljaar wordt gevormd, kun je deze tijdsspanne aanhouden:

Periode Fasen van de groepsvorming 
 Eerste week/weken van het schooljaar  Forming, norming
 Tot aan de herfstvakantie  Storming
 Na de herfstvakantie  Performing
 Mei, juni  Adjourning

 

Elke fase van groepsvorming vraagt om onderwijsbehoeften van de groep. De docent moet hiervoor zorgen. Hier een overzicht van wat de groep in het algemeen nodig heeft:

Fases van de groepsvorming  Algemene onderwijsbehoeften van de groep
 Forming  •Een leraar die leerlingen met elkaar in gesprek brengt

•Ondersteuning bij het ontdekken van de leer- en leefomgeving

•Een leraar die ieder kind het gevoel geeft erbij te horen

 Norming  •Een leraar die duidelijk is

•Een leraar die de regels en gedragsverwachtingen expliceert

•Een leer- en leefomgeving die veilig is

 Storming  •Hulp bij het bepalen van ieders positie in de groep

•Een leraar die aandacht besteedt aan het omgaan met conflicten

•Activiteiten die pestgedrag voorkomen

•Groepsgenoten die respect tonen voor elkaar, elkaars mening en karakter

 Performing   •Een leer- en leefklimaat waarin plezier, rust en orde het uitgangspunt zijn

•Activiteiten die uitnodigen tot samenwerken

•Een leraar die ieders talent tot bloei laat komen

Adjourning

•Een leraar die leerlingen voorbereidt op het naderende afscheid

•Een pedagogisch klimaat waarin de sfeer tot aan het eind plezierig is

Als we terug gaan naar onze Max, zien we dat deze docent er niet voor zorgt dat Max zich snel op zijn gemak zal voelen in de klas. Hij geeft om te beginnen niet de gelegenheid aan Max om met zijn klasgenoten in gesprek te gaan en andersom evenmin. Dit brengt onveiligheid met zich mee. In mijn ogen zijn veiligheid en vertrouwdheid de eerste voorwaarden om leerlingen tot leren te laten komen. En dat creëren is absoluut de taak van de docent!

Het nieuwe schooljaar start binnenkort weer. Voor alle docenten een nieuwe kans om goed te starten met groepen. Ik hoop dat elke docent zich realiseert dat hij/zij een belangrijke taak heeft in het formeren van een goede groep. Ik wens hen daar veel succes én plezier bij!

Bronnen:

"Ik vertrek", TROS, 2 augustus 2014

"Groepsplan Gedrag", Kees van Overveld, 2012, uitgeverij Pica

 

Door: Marion Kemeling

Marion Kemeling (1967) is erkend supervisor en coach. Ze is jeugdhulpverlener (maatschappelijk werker) en docent. Door haar ervaring en kennis in het werken met jongeren met gedragsproblemen op school te combineren met haar expertise als coach/supervisor/trainer, begeleidt ze docenten in het omgaan met leerlingen met gedragsproblemen. Hierin is zowel kennis als attitude belangrijk en ligt op beide de nadruk in de begeleidingsvormen die zij docenten biedt. Marion Kemeling is beschikbaar voor trainingen en workshops. Raadpleeg haar site (www.spoor7.com) voor de mogelijkheden.
Terug